حالت جذبه وامىداشت » . « 1 » « برخى از كوته نظران ، هر روايتي كه مشتمل بر مضامين عرفانى و فلسفى باشد ، در استناد آن به امام ، تشكيك مىنمايند و نمىدانند كه امام و ولىّ صاحب تمكين و دعوت نبويّه مستكفى بالذات و بىنياز از معلّم بشرى بوده ، مؤسس قواعد علم توحيد و شئون آن است . اين حقيقت را محقّقان در اين علم درك مىنمايند نه كسانى كه فقط جملهء همّت آنها توغّل در فروع و خطابيات است يا راوى روايات مجرّد از درايت ، مىباشند . بسيار بوده و هستند كسانى كه از علم كلام تحقيقي نيز بهره ندارند و در عويصات علم توحيد اظهار نظر مىنمايند . بايد از صدر المتألهين و مير داماد و فيض كاشانى و قاضى سعيد قمى و كوتاه سخن آن كه از اساتيد حوزهء اصفهان ، ملّا اسماعيل خواجويى و ملّا محمّد صادق اردستانى و آقا محمّد بيدآبادى و آخوند نورى و اساتيد پرورش يافته مكتب آخوند نورى كه مشعل فروزان علم توحيد بودند ، خصوصا اساتيد بزرگى كه در عرفان و تصوف و راسخ بودند ، سؤال كرد مانند : ميرزا سيّد حسين طالقانى ، مير سيد رضى لاريجانى و ميرزا محمّد رضا قمشه‌اى و غير اين أكابر كه با تحمّل شدائد حيرت آور ، موحّدان بزرگى را تربيت كردند . . . » « 2 » « استاد محقق ، جامع علوم و نقلى آقا ميرزا احمد آشتيانى « رضى اللّه عنه » كه علما و عملا و از نوادر روزگار بود . . . هنگام قرائت كتاب اسفار خدمت حكيم متأله و عارف محقق ميرزا هاشم گيلانى اشكورى ، بيانات استاد را در توضيح مواضع مشكل اسفار ، - مواضعى كه محقق سبزوارى بر آن حاشيه ننوشته - نقل كرده است و

--> ( 1 ) - همان كتاب ، ص 97 . ( 2 ) - آشتيانى ، سيّد جلال الدين ، انوار جليه - مقدمه ص 19 .